മൃത്യു ഭോജ്‌ നല്കാതിരുന്നാൽ ഊരുവിലക്ക്, കടയിൽനിന്നും സാധനം പോലും വാങ്ങാനാകാതെ രാജസ്ഥാനിലെ കുടുംബങ്ങൾ

രാജസ്ഥാനിലെ സിരോഹി ജില്ലയിലെ മാണ്ഡ്വരിയ ഗ്രാമത്തിൽ കഴിഞ്ഞ രണ്ട് വർഷത്തിലേറെയായി ഒരു സമുദായത്തിലെ രണ്ട് വിഭാഗങ്ങൾ തമ്മിൽ സംസാരിക്കാതെയും ഒരുമിച്ച് ഇരിക്കാതെയും കഴിയുന്ന സാഹചര്യമാണുള്ളത്. സാധാരണ ഒരു ഭക്ഷണവിഭവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തർക്കമായി തോന്നാമെങ്കിലും, ഇതിന് പിന്നിൽ വർഷങ്ങളായി തുടരുന്ന ഒരു സാമൂഹിക ആചാരവും സാമ്പത്തിക സമ്മർദവുമാണ്. നെയ്യ് ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന മധുരപലഹാരമായ മാൽപൂവയാണ് തർക്കത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രതീകമായി മാറിയത്.

മരണാനന്തര ചടങ്ങുകളുടെ ഭാഗമായി നടത്തുന്ന ‘മൃത്യു ഭോജ്’ എന്ന വിരുന്നിനെ ചൊല്ലിയാണ് ഗ്രാമത്തിൽ ഭിന്നത രൂക്ഷമായത്. മരിച്ച വ്യക്തിയുടെ കുടുംബം ഗ്രാമത്തിലെ എല്ലാവർക്കുമായി വിരുന്ന് നടത്തണമെന്നുള്ള സമ്മർദമാണ് പല കുടുംബങ്ങളെയും സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലാക്കുന്നതെന്നാണ് ഗ്രാമവാസികളുടെ ആരോപണം. വിരുന്നിൽ മാൽപൂവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിഭവങ്ങൾ നിർബന്ധമായും നൽകണമെന്ന നിലപാടും ചില പ്രമാണിമാർ സ്വീകരിക്കുന്നതായി ആരോപണമുണ്ട്.

നിയമം നിരോധിച്ച ആചാരം ഇന്നും തുടരുന്നു

രാജസ്ഥാൻ സർക്കാർ 1960ൽ തന്നെ ‘മൃത്യു ഭോജ്’ നിയമവിരുദ്ധമാക്കിയിരുന്നു. മരണാനന്തര ചടങ്ങുകളുടെ പേരിൽ കുടുംബങ്ങൾ വലിയ തുക ചെലവഴിക്കുന്നതും കടബാധ്യതയിലാകുന്നതും തടയുക എന്നതായിരുന്നു നിയമത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. എന്നാൽ നിയമം നിലവിലുണ്ടായിട്ടും ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ ഇത്തരം ആചാരങ്ങൾ പൂർണമായി അവസാനിച്ചിട്ടില്ലെന്നാണ് മാണ്ഡ്വരിയയിലെ സംഭവങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

ഗ്രാമത്തിലെ മരണവീടുകൾ ഗ്രാമം മുഴുവൻ ആളുകൾക്കും വിരുന്ന് നൽകണമെന്ന സമ്മർദം നേരിടുന്നതായാണ് ചില കുടുംബങ്ങളുടെ പരാതി. അതിന് തയ്യാറാകാത്തവർക്കെതിരെ പിഴ ചുമത്തുകയും ‘ജീം’ എന്ന പേരിൽ കൂടുതൽ ചെലവേറിയ വിരുന്ന് നടത്താൻ നിർബന്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതായും ആരോപണമുണ്ട്. മാൽപൂവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിഭവങ്ങളാണ് ഇത്തരം വിരുന്നുകളിൽ പ്രധാനമായും ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതെന്നും ഗ്രാമീണർ പറയുന്നു.

വിരുന്ന് നടത്താൻ കഴിയാത്ത കുടുംബങ്ങൾ പലപ്പോഴും സ്വന്തം ഭൂമി വിൽക്കുകയോ ഉയർന്ന പലിശയ്ക്ക് കടമെടുക്കുകയോ ചെയ്യേണ്ടിവരുന്ന അവസ്ഥയിലാണെന്നും ആരോപണമുണ്ട്. അഞ്ച് ലക്ഷം മുതൽ 25 ലക്ഷം രൂപ വരെയാണ് ഇത്തരം വിരുന്നുകൾക്കായി ചെലവാകുന്നതെന്നാണ് ഗ്രാമവാസികളുടെ കണക്ക്. കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ശേഷിയെക്കാൾ സാമൂഹിക സമ്മർദത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകേണ്ടിവരുന്നതാണ് പ്രശ്നത്തെ കൂടുതൽ ഗുരുതരമാക്കുന്നത്.

35 മുതൽ 40 കുടുംബങ്ങൾ ബഹിഷ്‌കരണത്തിൽ

മാണ്ഡ്വരിയയിൽ 35 മുതൽ 40 വരെ കുടുംബങ്ങൾ നിലവിൽ സാമൂഹിക ബഹിഷ്‌കരണം നേരിടുന്നുണ്ടെന്നാണ് പുറത്തുവരുന്ന വിവരം. ആഡംബരപൂർവമായ മരണാനന്തര വിരുന്നുകൾ നടത്താൻ വിസമ്മതിച്ചതും മറ്റ് സാമൂഹിക കാരണങ്ങളുമാണ് ഇവർക്കെതിരെ വിലക്ക് ഏർപ്പെടുത്താൻ കാരണമെന്നാണ് കുടുംബങ്ങളുടെ ആരോപണം.

ബഹിഷ്‌കരണം നേരിടുന്ന കുടുംബങ്ങൾക്ക് ഗ്രാമത്തിലെ സാധാരണ ജീവിതം പോലും പ്രയാസകരമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. ചില കടകളിൽ നിന്ന് സാധനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ അനുവദിക്കുന്നില്ലെന്നും സ്വന്തം ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ വിൽക്കുന്നതിന് തടസ്സം നേരിടുന്നുണ്ടെന്നും അവർ പറയുന്നു. വിവാഹം ഉൾപ്പെടെയുള്ള സാമൂഹിക ചടങ്ങുകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നതിൽനിന്നും ഇവരെ മാറ്റിനിർത്തുന്നതായും പരാതിയുണ്ട്.

സാമൂഹിക വിലക്കിന്റെ ആഘാതം മുതിർന്നവരിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ബഹിഷ്‌കരിക്കപ്പെട്ട കുടുംബങ്ങളിലെ കുട്ടികൾക്ക് പോലും മറ്റുള്ള കുട്ടികളോടൊപ്പം കളിക്കാൻ അനുവാദമില്ലെന്നാണ് കുടുംബങ്ങൾ പറയുന്നത്. ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ ജീവിച്ചിട്ടും അയൽക്കാരുമായി സാധാരണ രീതിയിൽ ഇടപഴകാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയാണ് പല കുടുംബങ്ങളും നേരിടുന്നത്.

സംസാരിച്ചാലും പിഴ; ഭയം വ്യാപിക്കുന്നു

ബഹിഷ്‌കരണം ലംഘിച്ച് വിലക്ക് നേരിടുന്ന കുടുംബങ്ങളുമായി സംസാരിക്കുകയോ സഹകരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവർക്കും പിഴ ചുമത്തുന്നുവെന്നാണ് ആരോപണം. 11,000 രൂപ വരെ പിഴ ഈടാക്കുന്ന സാഹചര്യമുണ്ടെന്നും ഗ്രാമീണർ പറയുന്നു. ഇതോടെ ബഹിഷ്‌കരണം നേരിടുന്നവരുമായി ബന്ധപ്പെടാൻ മറ്റുള്ളവരും ഭയപ്പെടുകയാണ്.

ഒരു കുടുംബത്തെ സാമൂഹികമായി ഒറ്റപ്പെടുത്തുന്നതിന് പുറമെ അവരുടെ ദൈനംദിന സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകൾക്കും നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുന്നത് വലിയ മനുഷ്യാവകാശ പ്രശ്നമായാണ് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നത്. കടയിൽ നിന്ന് സാധനം വാങ്ങാനും വിൽക്കാനും കഴിയാത്ത അവസ്ഥയുണ്ടാകുമ്പോൾ കുടുംബങ്ങളുടെ ഉപജീവനമാർഗം തന്നെ പ്രതിസന്ധിയിലാകും.

ഗ്രാമത്തിലെ സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങൾ പൂർണമായി തകരുന്ന തരത്തിലാണ് സ്ഥിതിഗതികളെന്നാണ് ബഹിഷ്‌കരിക്കപ്പെട്ട കുടുംബങ്ങൾ പറയുന്നത്. നിയമപരമായ സംരക്ഷണം ലഭിക്കുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിച്ചെങ്കിലും കാര്യമായ സഹായം ലഭിച്ചില്ലെന്ന പരാതിയും ഇവർക്കുണ്ട്.

നിയമം പറയുന്നത് മറ്റൊന്ന്

രാജസ്ഥാനിലെ 1960ലെ ‘പ്രിവൻഷൻ ഓഫ് മൃത്യു ഭോജ് ആക്ട്’ പ്രകാരം ഇത്തരം മരണാനന്തര വിരുന്നുകൾ സംഘടിപ്പിക്കുന്നത് മാത്രമല്ല, അതിനായി പണം കടം കൊടുക്കുന്നതും വാങ്ങുന്നതും കുറ്റകരമാണ്. നിയമം ലംഘിക്കുന്നവർക്ക് ഒരു വർഷം വരെ തടവുശിക്ഷ ലഭിക്കാവുന്നതാണ്.

മരണത്തെ തുടർന്നുള്ള ദുഃഖാചരണത്തെ വലിയ സാമ്പത്തിക ബാധ്യതയാക്കി മാറ്റുന്നത് തടയുകയാണ് നിയമത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. പ്രത്യേകിച്ച് ദരിദ്ര കുടുംബങ്ങൾ സാമൂഹിക സമ്മർദത്തിന് വഴങ്ങി കടം വാങ്ങി വിരുന്ന് നടത്തേണ്ടിവരുന്ന സാഹചര്യം ഒഴിവാക്കുന്നതിനാണ് നിയമപരമായ നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.

എന്നാൽ നിയമം നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും അത് ഗ്രാമതലത്തിൽ എത്രത്തോളം നടപ്പാക്കപ്പെടുന്നു എന്നതാണ് മാണ്ഡ്വരിയയിലെ സംഭവം ഉയർത്തുന്ന പ്രധാന ചോദ്യം. നിയമം നടപ്പാക്കുന്നതിന് പകരം സാമൂഹിക സമ്മർദത്തിന് വഴങ്ങേണ്ട സാഹചര്യമുണ്ടെങ്കിൽ ഇത്തരം ആചാരങ്ങൾ തുടരുമെന്നാണ് വിമർശനം.

ഹൈക്കോടതിയും സാമൂഹിക ബഹിഷ്‌കരണത്തെക്കുറിച്ച് ഇടപെട്ടു

സാമൂഹിക ബഹിഷ്‌കരണവും സമാന്തര ജാതി പഞ്ചായത്തുകളുടെ ഇടപെടലും സംബന്ധിച്ച് രാജസ്ഥാൻ ഹൈക്കോടതിയും നേരത്തെ ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നു. 2025 മാർച്ച്, ഏപ്രിൽ മാസങ്ങളിൽ ഇത്തരം സംഭവങ്ങളിൽ അന്വേഷണം നടത്തുന്നതിനായി ഹൈക്കോടതി അന്വേഷണ കമ്മീഷനെ നിയോഗിക്കുകയും സാമൂഹിക ബഹിഷ്‌കരണത്തിനെതിരെ കൂടുതൽ ശക്തമായ നിയമനിർമാണം നടത്തണമെന്ന് സർക്കാരിനോട് ആവശ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തിരുന്നു.

നിയമപരമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട സംവിധാനങ്ങൾക്ക് പുറത്തുള്ള സമാന്തര സാമൂഹിക അധികാരകേന്ദ്രങ്ങൾ വ്യക്തികളുടെ ജീവിതത്തിൽ നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തുന്നത് ഗുരുതരമായ പ്രശ്നമാണെന്നാണ് കോടതി നിലപാടിന്റെ പശ്ചാത്തലം. ഒരു കുടുംബം ഒരു ആചാരം അനുഷ്ഠിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചതിന്റെ പേരിൽ അവരെ സമൂഹത്തിൽനിന്ന് പുറത്താക്കുന്നത് നിയമവാഴ്ചയുമായി പൊരുത്തപ്പെടാത്ത നടപടിയാണ്.

മാണ്ഡ്വരിയയിലെ സംഭവത്തിൽ ഈ നിയമപരമായ നിലപാടുകൾ എത്രത്തോളം പ്രാവർത്തികമാകുന്നുവെന്നതാണ് ഇനി നിർണായകം. ഗ്രാമീണർ നൽകിയ പരാതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അധികൃതർ അന്വേഷണം നടത്തുമോ, കുറ്റക്കാരെന്ന് കണ്ടെത്തുന്നവർക്കെതിരെ നടപടി സ്വീകരിക്കുമോ എന്നതും കാത്തിരുന്ന് കാണേണ്ടതാണ്.

കളക്ടർക്കും എസ്പിക്കും പരാതി

സാമൂഹിക ബഹിഷ്‌കരണത്തിന് ഇരയായ കുടുംബങ്ങൾ വിഷയത്തിൽ സിരോഹി ജില്ലാ കളക്ടർക്കും പൊലീസ് സൂപ്രണ്ടിനും പരാതി നൽകിയിട്ടുണ്ട്. പരാതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ അന്വേഷണത്തിനായി ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഗ്രാമത്തിലെത്തിയതായും വിവരമുണ്ട്.

എന്നാൽ ഗ്രാമത്തിൽ ഔദ്യോഗികമായി മൃത്യു ഭോജ് നിർബന്ധിതമായി നടത്താറില്ലെന്ന നിലപാടിലാണ് ഒരു വിഭാഗം ആളുകളും പൊലീസും എന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ. ഇതാണ് ബഹിഷ്‌കരണത്തിന് ഇരയായ കുടുംബങ്ങളെ കൂടുതൽ നിരാശരാക്കുന്നത്. തങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ അധികൃതർ ഗൗരവത്തോടെ പരിഗണിക്കുന്നില്ലെന്നാണ് ഇവരുടെ പരാതി.

നിയമവും പൊലീസും തങ്ങളെ സഹായിക്കുന്നില്ലെന്നും ഇനി എന്ത് ചെയ്യണമെന്നറിയാത്ത അവസ്ഥയിലാണെന്നും ബഹിഷ്‌കരിക്കപ്പെട്ട കുടുംബങ്ങൾ പറയുന്നു. സാമൂഹികമായി ഒറ്റപ്പെടുന്നതിന് പുറമെ സാമ്പത്തികമായും മാനസികമായും വലിയ പ്രതിസന്ധിയാണ് ഇവർ നേരിടുന്നത്.

മാൽപൂവയെച്ചൊല്ലി തുടങ്ങിയതായി തോന്നുന്ന ഈ തർക്കം യഥാർഥത്തിൽ ഒരു ഭക്ഷണവിഭവത്തിന്റെ പേരിലുള്ള പ്രശ്നമല്ല. മരണാനന്തര ചടങ്ങുകളെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള സാമൂഹിക സമ്മർദം, കുടുംബങ്ങളെ കടത്തിലേക്ക് തള്ളിവിടുന്ന സാമ്പത്തിക ബാധ്യത, നിയമം നിരോധിച്ച ആചാരങ്ങളുടെ തുടർച്ച, സമാന്തര സാമൂഹിക അധികാരകേന്ദ്രങ്ങൾ, ബഹിഷ്‌കരണത്തിന്റെ പേരിലുള്ള മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനം എന്നിവയെല്ലാം ഒരുമിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന സംഭവമാണിത്. നിയമം നിലവിലുണ്ടായിട്ടും അതിന്റെ സംരക്ഷണം സാധാരണക്കാർക്ക് ഉറപ്പാക്കാൻ കഴിയാത്ത പക്ഷം ഇത്തരം ആചാരങ്ങളും സാമൂഹിക വിലക്കുകളും തുടർന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കുമെന്ന ആശങ്കയാണ് മാണ്ഡ്വരിയയിലെ സംഭവത്തിലൂടെ ഉയരുന്നത്.